این امر کاملاً نسبی است مدارس با هم متفاوت هستند آن دسته از مدارسی که دارای معاون مستقل پژوهش یا رابط قوی هستند اساتید راهنما و رابطان اشراف و همراهی لازم را دارند؛ اما مدارسی که فاقد نیروی پژوهشی هستند اشراف با آیین‌نامه نیز کمتر است. بنابراین مدارس علمیه صالحیه، میرزا علی اکبر، ملا ابراهیم، عالی قرار هستند، مدارس جعفریه و المهدی علیه السلام نسبتا خوب هستند، مدارس حضرت ولیعصر علیه السلام و امام محمد باقر علیه السلام در حد قابل قبول قرار دارند.

مهمترین چالش در اجرای برنامه پژوهش درسی عدم دسترسی معاون پژوهش استان به سامانه نجاح به منظور رصد و ارزیابی نمرات طلاب است.
چالش دیگر آفت رونوشت‌برداری و عدم احراز اصالت اثر است که البته این نقیصه تا حدی برطرف شده است.
چالش دیگر پیش رو استفاده از هوش مصنوعی برای تدوین مقالات است که می‌تواند در آینده همه فعالیت‌های مدارس را تحت‌الشعاع قرار دهد.

راهکار پیشنهادی برون رفت از این چالش‌ها به ترتیب عبارت است از:
1. دسترسی کامل معاونت پژوهش استان به نمرات پژوهشی طلاب به منظور ارزیابی عملکرد مدارس
2. برگزاری کارگاه‌های نحوه مدیریت پژوهش با رویکرد «نه به سرقت علمی»
3. کارگاه‌های آشنایی با هوش مصنوعی با رویکرد مبارزه با پژوهش‌های تصنعی و ساختگی

با توجه به الزامی‌نبودن برگزاری جلسه دفاعیه تحقیق پایانی متاسفانه هیچ‌کدام از مدارس استان اردبیل اقدام به برگزاری جلسه دفاعیه نکردند. اگرچه این امر مورد تشویق و پیگیری معاون پژوهش استان بوده است، حتی پیشنهاد معاون پژوهش به شورای پژوهش استان مبنی بر الزامی‌کردن جلسات دفاعیه در بازه‌های زمانی مشخص رای نیاورد.

مهمترین چالش در اجرای برنامه تحقیق پایانی مربوط به عدم دسترسی معاون پژوهش استان به نمرات طلاب است.
همچنین گاه در بعضی مدارس زمانبندی رعایت نمی‌شود
چالش دیگر عدم همخوانی زمانبندی آیین‌نامه آموزشی با آیین‌نامه پژوهشی است؛ آیین‌نامه پژوهشی این فرصت را به طلاب می‌دهد که ثبت نمره تحقیق پایانی حتی تا شهریور ماه بعد از نیمسال دوم انجام شود، درحالی‌که آیین‌نامه آموزشی در صورت انتخاب واحد درسی در نیم‌سال اول این اجازه را نمی‌دهد. به‌طوری‌که اگر طبق برنامه‌ریزی پژوهشی پیش برویم، طلاب در انتخاب واحدهای سال بعد دچار مشکل می‌شوند.
چالش دیگر همان آفت رونوشت‌برداری و گاه استفاده بی‌رویه از هوش مصنوعی است.
چالش دیگر نبود استاد راهنما و داور واجد شرایط آیین‌نامه‌ای در همه مدارس است؛ به‌طوری‌که برخی مدارس یا کلاً چنین اساتیدی ندارند؛ یا فقط یک استاد دارند که می‌تواند فقط راهنمایی یا داوری کند.

اولاً معاونت پژوهش استان به منظور رصدکردن نمرات و ارزیابی‌ها باید کاملاً به نمرات طلاب دسترسی داشته باشد
دوم اینکه امکانات کامل از قبیل سامانه‌های مشابهت‌یاب به معاونت پژوهش اعطا شود
همچنین لازم است کارگاه‌های روش تحقیق و نگارش علمی به عموم اساتید آموزش داده شود
پیشنهاد دیگر این است که جلسات دفاعیه برای طلاب طبق زمانبندی مشخص الزامی شود

در باب استاد راهنمای پژوهش درسی، در آیین نامه شرایط خاصی برای استاد در نظر گرفته نشده است؛ طبق آیین نامه پژوهشی شرط دوم استاد راهنما برخورداری از سابقه فعالیت‌های پژوهشی است که شرکت در دوره‌های دانش افزایی پژوهش، انجام و ارائه تحقیقات علمی معتبر در این راستا کافی است. لذا پیشنهاد می‌شود حضور موفق در کلاس‌های «روش تحقیق» و «نگارش علمی» حداقل برای این دست از اساتید الزامی شود. البته این الزام بهتر است در طول چند سال و پلکانی اعمال گردد.

متاسفانه اساتید راهنمای پژوهش در مدارس علمیه اشراف کافی به مباحث پژوهشی ندارند. با عنایت به اینکه برخی از مدارس به خصوص مدارس محروم در تامین اساتید دچار مشکل هستند، لذا ناچارند این سرفصل‌ها را به اساتیدی که تسلط ندارند، واسپاری کنند و این در نهایت منجر به عدم آشنایی کافی طلاب پژوهش می‌شود

یک راهکار این است که مشوق‌های لازم برای حضور اساتید در عرصه پژوهش در نظر گرفته شود. یکی از اساتید دانشگاه به بنده می‌گفتند: «اعمال امتیاز پژوهشی از قِبل مقالات برای دریافتی اساتید حد یقف ندارد». ای کاش در حوزه علمیه نیز برای امر پژوهش چه دوره‌های پژوهشی و چه ارائه مقالات، مشوق‌های مناسبی در نظر گرفته می‌شد هرچند در برخی ابلاغیه‌ها این مطلب قبلاً تاحدی مورد توجه قرار گرفته است، اما متاسفانه هنوز عملیاتی نشده است

معاونان محترم واحدهای آموزشی با برنامه جامع پژوهش نسبی است که این مقدار قابل قبول نیست.

پیشنهاد می‌شود برای آشنایی بیشتر معاونان محترم مدارس جلسات منطقه‌ای با حضور نمایندگان محترم ستاد برگزار شود شبیه چیزی که قبلاً یاددهی نحوه ثبت اطلاعات در دسکتاپ مجازی برگزار می‌شد

پیشنهاد می‌شود برای آشنایی بیشتر معاونان محترم مدارس جلسات منطقه‌ای با حضور نمایندگان محترم ستاد برگزار شود شبیه چیزی که قبلاً یاددهی نحوه ثبت اطلاعات در دسکتاپ مجازی برگزار می‌شد

پیشنهاد می‌شود برای آشنایی بیشتر معاونان محترم مدارس جلسات منطقه‌ای با حضور نمایندگان محترم ستاد برگزار شود شبیه چیزی که قبلاً یاددهی نحوه ثبت اطلاعات در دسکتاپ مجازی برگزار می‌شد

آشنایی معاونان محترم واحدهای آموزشی و اساتید راهنما و دبیران کانون‌های علمی با آیین نامه‌های مربوطه نسبی است. برخی از مدارس در سطح قابل قبول و خوبی قرار دارند مثل مدرسه میرزا علی اکبر ملا ابراهیم و جعفریه؛ برخی دیگر با وجود فعالیت طلاب در کانون‌های علمی آشنایی چندانی با برخی مسائل ندارند و کانون‌ها را به صورت کلاسی برگزار می‌کنند.

مدیر محترم استان اردبیل حامی همه فعالیت‌های پژوهشی رایج در استان است. همچنین مدیران واحدهای آموزشی نیز با برنامه‌های پژوهشی عموماً و مسائل مربوط به کانون خصوصاً حمایت لازم را دارند.

بنده مرتبا از مدارس سرکشی می‌کنم و نسبت به فعالیت‌های کانون‌های علمی طلاب پیگیر هستم.

با توجه به در هم تنیده بودن مسائل پژوهشی کانون با مسائل درسی طلاب، تلاش‌ها و فعالیت‌های کانون‌های علمی بیشتر معطوف به مسائل درسی است

مهمترین چالش در برنامه‌های کانون‌های علمی تعیین چهارچوب خروجی کانون و ارزش گذاری از قوانین موضوع است. به نظر می‌رسد طلاب و همچنین اساتید مکرم بیشتر تمایل دارند فعالیت‌های کانون‌ها را به صورت خودجوش و نه چندان رسمی در قالب‌های گفت و گو و بحث و تبادل نظر به انجام برسانند؛ هرچند برای ارزش گذاری فعالیت‌های کانون‌ها چاره‌ای جز ساماندهی به فعالیت‌های ایشان نیست

مدیر محترم استان و مدیران واحدهای آموزشی از راه‌اندازی و انتشار نشریه واحدهای آموزشی حمایت لازم را دارند

اینجانب از وضعیت کمی و کیفی نشریات تولید شده در واحدهای آموزشی برخی از مدارس مثل مدرسه ملاابراهیم، مدرسه میرزاعلی‌اکبر و جعفریه هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی رضایت دارم. مدارس دیگر نیز مشکلات مربوط به خود را دارند لذا قضاوت در این مورد قدری سخت است

مهمترین چالش در عرصه راه‌اندازی مجلات علمی نبود نیروی کارآمد در این عرصه است همچنین برخی نیروهای شاغل در مدارس در عرصه پژوهش طبق برنامه جامع پژوهش فرصت چندانی برای رسیدن این امور دارند

پیشنهاد می‌شود کارگاه‌های ویژه آموزش نشریه نگاری در واحدهای آموزشی خطاب به طلاب و اساتید برگزار شود

سرفصل‌ها و زمانبندی مشخص شده در حجره پژوهش مناسب است اما اینکه به صورت فشرده برگزار می‌شود میزان بازدهی کارگاه‌ها را کاهش می‌دهد

طبق رصدی که ما درباره این کارگاه‌ها داشتیم علاقه و نیاز طلبه‌ها فرع بر تسلط استاد در عملیاتی کردن مباحث است هر وقت این دو شاخصه تنزل پیدا کرده میزان علاقه‌مندی طلاب نیز کاهش یافته است

مدیر محترم استان و مدیران محترم واحدهای آموزشی اردبیل در اجرای برنامه‌های پژوهش همراه بوده و نسبت به برنامه حجره پژوهشی حمایت کامل داشته‌اند

به نظر می‌رسد ارزیابی نهایی کارگاه‌ها و صدور شناسه اگر بر عهده ستاد باشد و از طریق ستاد صادر شود در انگیزه طلاب تاثیر دوچندان دارد

شیوه‌های ترکیبی‌ای که ثقل مباحث بر عملیاتی بودن کارگاه باشد تاثیرگذارتر بوده است

بزرگترین چالش الزام اجرای کارگاه‌ها به صورت پیوسته و دو روزه است. اینکه مطالب به صورت رگباری به طلبه‌ها القا شود بازدهی کارگاه را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد. به نظر می‌رسد بهتر بود برای اجرای کارگاه مثلاً ۱۶ ساعته، چهار روز در نظر گرفته شود و قبل از ظهرها بر مباحث نظری و بعد از ظهرها بر مسائل عملی تمرکز شود بازدهی کارگاه‌ها بیشتر می‌شد
چالش دیگر عدم پرداخت هزینه‌های مربوط به دوره پیش از اجرای کارگاه‌ها است که درگیری‌های معاونت‌های استانی با معاونت‌های منابع انسانی و پشتیبانی را موجب می‌شود

به نظر می‌رسد بهتر بود برای اجرای کارگاه مثلاً ۱۶ ساعته، چهار روز در نظر گرفته شود و قبل از ظهرها بر مباحث نظری و بعد از ظهرها بر مسائل عملی تمرکز شود بازدهی کارگاه‌ها بیشتر می‌شد
پرداخت حداقل بخشی از هزینه‌ها قبل از اجرای کارگاه‌ها

دوره‌های عمومی تربیت مدرس مهارت‌های پژوهشی از ضرورت‌ها و الزامات ترویج پژوهش در استان‌ها است. مادامی که اساتید خود نسبت به پژوهش آگاهی نداشته باشند در امر آموزش پژوهش دستاوردی نخواهند داشت. اگرچه اساتید برگزار کننده این دوره‌ها نباید ارتباط خود را با کارآموزان خود قطع کنند این سیر باید تا زمان حصول نتیجه و تربیت مدرس مهارت‌های پژوهشی حرفه‌ای ادامه پیدا کند

به نظر می‌رسد یکی دیگر از ضرورت‌های این کارگاه‌ها برگزاری دوره‌های تکمیلی و پیشرفته حداقل برای برخی از اساتید استان‌هاست تا بدین وسیله بتواند مرجعیت علمی و پژوهشی استان را به دست بیاورد. به این منظور که در مواقع برخورد اساتید با مشکلات پژوهشی بتواند به مشکلات پاسخگو باشد. به نظر می‌رسد معاون پژوهش استان باید سرآمد این ماجرا باشد

بحمدالله در استان اردبیل هفت استاد دارای حکم تدریس مهارت‌های پژوهشی داریم و یکی دیگر از اساتید در شرف اخذ حکم استادی است؛ لذا در استان ما از این حیث مشکلی وجود ندارد. اما در تامین اساتید راهنمای تحقیق پایانی و همینطور پژوهش درسی به نظر می‌رسد اساتید حتی‌المقدور مناسب است در دوره‌های روش تحقیق و نگارش علمی حضور موفق داشته باشند

مهمترین چالش در اجرای برنامه تربیت مدرس مهارت‌های پژوهشی عدم همراهی اساتید در این بخش بوده است. لازم است ذکر شود در استان اردبیل ثبت نام ابتدایی برای کارگاه تربیت مدرس ۲۱ نفر از اساتید بودند که در نهایت هفت نفر از آنها موفق به دریافت حکم استادی شدند. این ریزش در طول اجرای دوره‌های پژوهشی محسوس بود. تعداد قابل توجهی از اساتید یا خود را نسبت به این مباحث بی‌نیاز می‌دانستند یا کلاً فواید پژوهش را زیر سوال می‌بردند. بحمدالله در این مدت جو کلی مدارس به نفع پژوهش تغییر یافته است. لذا به نظر می‌رسد در صورت اجرای دوباره تربیت مدرس همین میزان نیز به جمع اساتید پژوهشی اضافه شوند

به نظر می‌رسد مناسب است برای طلاب و اساتید دارای حکم مهارت‌های پژوهشی کارگاه‌های ویژه‌ای در استدامه کارگاه‌های ابتدایی برگزار شود. این امر موجب تعالی و ارتقای پژوهشی استان‌ها خواهد بود

در استان اردبیل کارگاه‌های گوناگونی به منظور توانمندسازی اساتید در زمینه مهارت‌های پژوهشی اجرا شده است از جمله روش تحقیق، سلسله کارگاه‌های مرتبط با تربیت مدرس پژوهش، کارگاه هوش مصنوعی و پژوهش، و کارگاه‌های دیگر

بیشترین نیاز اساتید به نظر می‌رسد ناظر به «روش تحقیق مسئله محور» و «نگارش علمی» است. استفاده از فناوری‌های نوین نیز که به نوعی سرمایه‌های علمی و پژوهشی محسوب می‌شود، لازم است در کنار آن برگزار شود

به نظر می‌رسد ضروری‌ترین مهارت همان مهارت روش تحقیق است «روش تحقیق مسئله محور»

مهمترین مانع نبود انگیزه کافی در اساتید برای شرکت در دوره‌های مهارت‌های پژوهشی است که به نظر می‌رسد با ایجاد مشوق‌های کافی این مطلب قابل حل است

عدم اثبات ضرورت پژوهش برای برخی از اساتید. این مهم‌ترین چالش ما در استان اردبیل بود که بحمدالله در سطح ۱ به طور کامل برطرف شده است و در سطح عالی در شرف برطرف شدن است. چرا باید مقاله بنویسیم؟ یا چرا باید تحقیق خود را در این قالب خاص منعکس کنیم؟ و اینکه چنین قالب‌هایی وارداتی بوده و غربیست! چنین فکرهایی منجر به کاهش انگیزه در اساتید سطح عالی ما است که متاسفانه در طلبه‌ها نیز تاثیرگذار هستند
از طرفی تاثیرگذاری امر پژوهش در مزایای حوزوی اعم از مزایای اساتید و طلاب روشن نیست؛ هرچند این فعالیت‌ها در سامانه پژوهشگران ثبت می‌شود که مزایایی مترتب بر آن در دسترس نیست

به نظر می‌رسد برگزاری جلسات توجیهی، هم‌افزایی‌های بیشتر، برگزاری کرسی‌های آزاد اندیشی، ایجاد مشوق‌های لازم می‌تواند بخشی از اشکالات را مرتفع کند