بِسمِ اللهِ الرَّحمن الرَّحیم
قالَ اللهُ الحکیم: «يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشَاءُ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْرًا كَثِيرًا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَاب» بقره: 269
سپاس خدای دانایی را که عقل را چراغ هدایت و پژوهش را جهاد بیوقفهی عالمان قرار داد؛ و درود و صلوات بر پیامبری که چراغ او هنوز در پهنهی هستی فروزان است؛ همان بزرگمردی که در هزار و پانصدمین سال میلاد و بعثتش، بار دیگر جانهای مشتاق و اندیشههای خسته را به حیات تازه میخوانَد. محمد صلیاللهعلیهوآله، بزرگترین آموزگار پژوهش الهیات محور بود که قلم را سوگند خدا کرد و انسان را به تدبر و تفکر فراخواند؛ و علی علیهالسلام، وارث بیبدیل آن حقیقت جاودانه، که در مدرسهی او پژوهش، عبادتی آگاهانه و معرفت، راهی به سوی عبودیت است.
اکنون در آفاق جهانی که تهاجم جهل مدرن و سلطهی رسانهای دشمنان، به سان گردبادی سهمگین، سامانِ معنا و حقیقت را تهدید میکند، هفتهی پژوهش در حوزههای علمیه یادآور پیمان دیرین حوزه با علم و رسالت الهی خویش است. در هنگامهای که استکبار جهانی و رژیم جنایتکار صهیونیستی دست در کار ستیز با ملتی مؤمن و آزادهاند، حوزههای علمیه در کنار، بصیرت و استقامت خویش، همچنان پرچمدار جهاد علمی و فکری این امتاند و راه را بر شکوه حکمت الهی در جهان میگشایند.
در پیام اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی ـ که بهمثابه منشور تحول حوزههای علمیه است ـ حوزه، «پیشرو و سرآمد» معرفی شد؛ نهادی که صرفاً مدرسهای برای آموزش یک یا چند دانش محدود نیست، بلکه سپاهی اندیشمند در برابر طوفان جهانی جهل و ظلم است. این مکتب نباید در چهارچوب درس و بحث بماند؛ باید به میدان تمدنسازی درآید، چون پژوهش در حوزه، نه تکرار محفوظات که آفرینش حقیقت است؛ نه چرخیدن در دایره گذشته، بلکه افروختن چراغ آینده است.
حوزه علمیه میراثدار عقلانیت وحیانی است و پژوهش، روح پویا و حیاتی آن به شمار میآید. دانش حوزوی تا زمانی زنده است که در بستر پرسشها بجوشد، از سرچشمهی اجتهاد سیراب گردد، و همپای نیازهای جامعه اسلامی حرکت کند. امروز که مرزهای دانش به عرصههای پیچیدهی علوم انسانی، فناوری نو، اقتصاد مقاومتی، اخلاق زیستی و هوش مصنوعی گسترش یافته است، پژوهش حوزوی باید افقهای تازهای بگشاید و پاسخگوی انسان معاصر باشد؛ انسانی که تشنه معناست و در غوغای دادهها، «هدایت» را میجوید.
پژوهش در حوزه باید بر محور مسئلهمندی و نیازهای واقعی امت شکل گیرد؛ هر پژوهشگرِ حوزوی، سنگرسازی است که با قلم خود از هویت دینی و استقلال فرهنگی پاسداری میکند. این رسالت امروز بیش از هر زمان دیگر اقتضا میکند که طلاب، استادان و مراکز پژوهشی، ضمن ژرفنگری در مبانی، دست در دست هم؛ نظام دانایی دینی را سامان داده و چرخهی علم و عمل را کامل سازند تا پژوهش به کنش اجتماعی و تمدنی بدل گردد.
در این مسیر، پیوند حوزه با دانشگاه، دولت، صنعت و فرهنگ، نه امری هنجاری بلکه راه وصول به تحقق تمدن اسلامی است. همانگونه که امت پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله در نخستین قرون، علم را ابزار عزت خویش ساختند، امروز نیز چارهای جز احیای روح جهاد علمی در پرتو هدایت الهی نیست. پژوهشگرِ مؤمن باید در مرزهای دانش قدم نهد، ولی در مدار وحی بماند؛ از تجربهی بشری بهره گیرد و در عین حال، هویت قرآنی اندیشه را نگاه دارد.
در آغاز این هفته مبارک، ضمن گرامیداشت همه عالمان، استادان، پژوهشگران و طلاب فرهیختهای که در سنگر اندیشه، دفاع از حقیقت را پیشه کردهاند، یقین داریم که این حرکت علمی با توسل به انفاس قدسی حضرت ولیعصر عجلاللهتعالیفرجهالشریف، به برکات فراوان خواهد انجامید و ملت ایران را به جایگاه شایستهاش در قله معرفت و اقتدار خواهد رساند.
پژوهش در حوزه، امروز تنها فعالیتی علمی نیست؛ که عبادتی است سرشار از عقلانیت، جهادی است آکنده از معنویت، و راهی است به سوی تحقق وعدهی یقینی پروردگار: «زمین را بندگان شایستهی حق به میراث خواهند گرفت». به امید فرا رسیدن روزی که تمدن نوین اسلامی، به همت عالمان بصیر و پژوهشگرانِ متقی، شکوفا گردد.
علیرضا اعرافی
مدیر حوزه علمیه
